W przypadku zapalenia trzustki wpływa to na ważną część przewodu żołądkowo-jelitowego - trzustkę, która wytwarza insulinę i wiele enzymów biorących udział w trawieniu. Nic dziwnego, że dieta odgrywa dużą rolę w leczeniu i zapobieganiu tej chorobie. W przypadku zapalenia trzustki dieta nie powinna zawierać alkoholu, dużych ilości tłuszczu i błonnika.
Co to jest zapalenie trzustki
Zapalenie trzustki to ostre lub przewlekłe zapalenie jednego z głównych narządów układu hormonalnego naszego organizmu - trzustki. Od prawidłowego funkcjonowania tego narządu zależy funkcjonowanie całego przewodu żołądkowo-jelitowego oraz proces trawienia pokarmu.
Trzustka znajduje się w pobliżu wątroby, tuż za żołądkiem. Pełni wiele funkcji, z których główną jest synteza hormonów, w szczególności insuliny. Wytwarza również enzymy trawienne, które zapewniają rozkład i wchłanianie tłuszczów, białek i węglowodanów. Trawienie pokarmu następuje pod wpływem soku trzustkowego, który dostaje się bezpośrednio do dwunastnicy.
Zasadniczo zapalenie trzustki jest samozatruciem tkanki trzustki przez wytwarzane przez nią enzymy. Zapalenie zaczyna się od nadmiernej produkcji niektórych enzymów w połączeniu ze zwiększonym ciśnieniem w przewodach gruczołu. Nadmiar enzymów przedostaje się do ogólnego krwioobiegu, negatywnie wpływając na funkcjonowanie mózgu, nerek i innych narządów wewnętrznych.
Przyczyny zapalenia trzustki:
- Nadużywanie alkoholu. Ponad połowa obserwacji zapalenia trzustki wiąże się z regularnym spożywaniem dużych dawek alkoholu.
- Zapalenie trzustki często rozwija się z kamicą żółciową, urazem brzucha, tworzeniem się cyst w drogach żółciowych i nowotworami złośliwymi w gruczole.
- Choroba może być skutkiem ubocznym przyjmowania niektórych leków, np. leków moczopędnych.
Do grupy ryzyka należą diabetycy, osoby z innymi patologiami endokrynologicznymi oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C. Czasami zapalenie trzustki rozwija się w czasie ciąży lub po przeszczepieniu nerki.
Jak alkohol wpływa na pracę trzustki?
Alkohol rozkłada się w organizmie, tworząc aldehydy octowe, które są toksyczne dla ludzi. Szczególnie podatne na ich szkodliwe działanie są komórki trzustki. Ponadto picie alkoholu może powodować skurcze i zwężenie przewodów trzustkowych, co prowadzi do gromadzenia się w nim soku trzustkowego. W rezultacie enzymy trawienne zaczynają przetwarzać sam gruczoł, powodując stan zapalny. Z biegiem czasu, jeśli choroba nie jest leczona, komórki gruczołu obumierają (martwica trzustki) i zastępowane są przez tkankę bliznowatą, narząd traci zdolność do normalnego funkcjonowania.
Rodzaje zapalenia trzustki
Najbardziej ogólna klasyfikacja zapalenia trzustki opiera się na charakterze choroby: ostry atak lub długotrwałe przewlekłe zapalenie trzustki z okresowymi nawrotami. Obie formy różnią się stopniem nasilenia objawów i wymagają innego podejścia do leczenia.
Ostre zapalenie trzustki
Proces zapalny w ostrym zapaleniu trzustki rozwija się bardzo szybko i zawsze towarzyszy mu silny ból. W większości przypadków choroba występuje na skutek nadużywania alkoholu lub po spożyciu dużej ilości tłustych potraw. Czasami zaostrzenie poprzedza atak ostrej kolki wątrobowej.
Objawy ostrego zapalenia trzustki:
- Silny ból w lewym podżebrzu, promieniujący do innych narządów. Bolesny atak trwa około pół godziny do godziny. Ból jest szczególnie silny, gdy leżysz na plecach. Atak nasila się po spożyciu pokarmów, szczególnie smażonych i pikantnych oraz wszelkich napojów alkoholowych.
- Wymioty, często niekontrolowane z domieszką żółci i gorzkim smakiem. Ciągłe nudności, które nie ustępują po wymiotach.
- Niska lub wysoka gorączka.
- Czasami z powodu naruszenia odpływu żółci obserwuje się zażółcenie białek oczu, bardzo rzadko - żółty odcień skóry.
- W niektórych przypadkach zespołowi bólowemu towarzyszy zgaga i wzdęcia.
Atak ostrego zapalenia trzustki wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej. Leki przeciwbólowe przynoszą jedynie chwilową ulgę, ale nie wpływają na przyczynę stanu zapalnego. W przypadku braku wykwalifikowanej pomocy ryzyko wystąpienia poważnych powikłań szybko wzrasta: zakażenie tkanki objętej stanem zapalnym, martwica i ropnie.
Ciężkie ostre zapalenie trzustki może prowadzić do wstrząsu i niewydolności wielonarządowej.
Przewlekłe zapalenie trzustki
Jeśli po ataku ostrego zapalenia trzustki dana osoba nie zastosuje się do zaleceń lekarzy i nadal będzie pił alkohol i źle się odżywiał, istnieje duże prawdopodobieństwo, że choroba przejdzie w fazę przewlekłą. Przewlekłe zapalenie trzustki rozwija się, gdy w pierwszym epizodzie choroby dochodzi do znacznego uszkodzenia trzustki.
Choroba charakteryzuje się stopniowymi zmianami patologicznymi w strukturze komórek trzustki. Z biegiem czasu zaczyna tracić swoją główną funkcję - produkcję enzymów niezbędnych do trawienia pokarmu. Niewydolność zewnątrzwydzielnicza objawia się:
- biegunka,
- wzdęcia,
- zmiana charakteru kału - nabierają lepkiej konsystencji ze względu na dużą ilość tłuszczu w nich i są słabo zmywane ze ścianek toalety.
Przewlekłe zapalenie trzustki może przez długi czas przebiegać bezobjawowo: ostry ból pojawia się, gdy w trzustce wystąpiły już istotne zmiany patologiczne. Podczas ataku przewlekłe zapalenie trzustki objawia się takimi samymi objawami jak ostre:
- silny ból obręczy barkowej,
- nudności,
- wymioty,
- zaburzenia pracy jelit.
Diagnozę stawia się na podstawie badania USG, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. W badaniu zwykle stwierdza się zwężenie przewodów trzustkowych na skutek tworzenia się w nich kamieni – zwapnień. Techniki sprzętowe umożliwiają również wykrycie cyst w miejscu zanikowej tkanki. Laboratoryjne badania krwi na przewlekłe zapalenie trzustki nie dostarczają zbyt wielu informacji.
Znaczenie enzymów w trawieniu
Funkcjonowanie organizmu ludzkiego zapewnia złożony system wzajemnie powiązanych i współzależnych reakcji biochemicznych. Dzięki specjalnym związkom białkowym - enzymom lub enzymom - wszystkie te reakcje ulegają przyspieszeniu, zapewniając szybki metabolizm. Działanie enzymów jest bardzo selektywne: każdy z nich jest w stanie zapoczątkować, przyspieszyć lub spowolnić tylko jedną reakcję.
Proces trawienia opiera się na pracy enzymów trawiennych. Ich głównym zadaniem jest zapewnienie szybkiego i efektywnego procesu pochłaniania energii. Enzymy rozkładają składniki żywności (białka, tłuszcze i węglowodany) na substancje nadające się do wchłaniania. Ponadto ilość wytwarzanych enzymów zależy od ilości i jakości spożywanego pokarmu.
Trawienie pokarmu rozpoczyna się w jamie ustnej. Pokarm rozdrobniony przez zęby na małe kawałki miesza się ze śliną zawierającą enzym alfa-amylazę. Im lepiej przeżuwamy jedzenie, tym łatwiej enzymom w gruczołach ślinowych przekształcają cząsteczki skrobi w rozpuszczalne cukry i ułatwiają dalsze przetwarzanie.
Po wstępnym przetworzeniu pokarm dostaje się do żołądka przez przełyk, gdzie zaczynają działać enzymy żołądkowe pepsyna i kwas solny. Substancje te tworzą sok żołądkowy, który:
- zapewnia ochronę antybakteryjną organizmu;
- stymuluje produkcję hormonów trzustkowych;
- reguluje motorykę żołądka;
- rozkłada tłuszcze i spełnia szereg innych funkcji.
Oprócz pepsyny, która odpowiada za rozkład dużych cząsteczek białek, w żołądku produkowane są inne enzymy, np.:
- żelatynaza jest rozpuszczalnikiem kolagenu, żelatyny i innych białek tkanki łącznej;
- lipaza jest enzymem rozkładającym niektóre cząsteczki tłuszczu na kwasy tłuszczowe i monoglicerydy;
- chymozyna - rozpoczyna proces trawienia białka mleka.
Żółć odgrywa znaczącą rolę w procesie trawienia. Zawiera kwasy żółciowe, które stymulują produkcję wydzieliny trzustkowej.
Z żołądka bolus pokarmowy jest ewakuowany do dwunastnicy, gdzie zachodzi główny proces trawienia pokarmu. Dostarcza go ponad 20 enzymów trzustkowych. Enzymy zawarte są w soku trzustkowym, który jest wytwarzany przez gruczoł w objętości około dwóch litrów dziennie.
Funkcje enzymów trzustkowych:
- proteazy – rozkład białek na aminokwasy;
- nukleazy - działają na kwasy nukleinowe DNA;
- amylaza – rozkłada skrobię na cukry proste;
- lipazy – rozkładają tłuszcze na wyższe kwasy tłuszczowe i glicerol.
Proces trawienia dobiega końca pod wpływem enzymów jelita cienkiego i pożytecznych bakterii żyjących w jelitach. Jelita wchłaniają przetworzoną żywność do organizmu (ryc. 1).
Kiedy funkcja produkcji enzymów przez narządy układu trawiennego, zwłaszcza trzustkę, zostaje zakłócona, cały organizm traci równowagę. Taki brak równowagi powoduje nudności, biegunkę, wzdęcia, a następnie anemię i wyczerpanie.
Co brać z posiłkami w przypadku niedoboru enzymów trzustkowych
W przypadku zapalenia trzustki proces wytwarzania enzymów trawiennych przez trzustkę zostaje zakłócony, w wyniku czego osoba cierpi na dyskomfort i ból żołądka. W takim przypadku po pełnym badaniu można zalecić terapię zastępczą.
Ważny! Działanie wszystkich preparatów enzymatycznych rozpoczyna się 20-30 minut po posiłku, dlatego należy je pić bezwzględnie przed posiłkami w dawce przepisanej przez lekarza!
Współczesna farmakologia oferuje dużą liczbę różnych preparatów enzymatycznych pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Część z nich ma na celu jedynie uzupełnienie niedoborów pojedynczego enzymu, np. rozkładającego laktozę czy tłuszcze. Istnieją również złożone środki przepisywane na niedobór kilku enzymów w różnych narządach układu trawiennego.
Dlaczego potrzebujesz diety na zapalenie trzustki?
W leczeniu zapalenia trzustki odżywianie odgrywa nie mniejszą rolę niż leki. Głównym celem przepisanej diety jest przywrócenie funkcji trzustki i normalizacja produkcji enzymów trawiennych.
Produkty trudne w obróbce zwiększają obciążenie narządu objętego stanem zapalnym. Po obfitej uczcie z tłustymi smażonymi potrawami trzustka zaczyna intensywnie wytwarzać enzymy potrzebne do trawienia. Jeśli przewody gruczołu są zwężone, sok trzustkowy wytwarzany w trybie ekstremalnym gromadzi się w gruczole, pogarszając rozwój choroby - dotknięta trzustka zaczyna się trawić.
Sygnały świadczące o pracy gruczołu w godzinach nadliczbowych obejmują:
- uczucie ciężkości w żołądku po jedzeniu,
- zgaga,
- bekanie,
- ataki bólu brzucha.
Oczywiście utrzymanie rygorystycznej diety przez cały czas nie jest łatwe, zwłaszcza w domu. Osoby stosujące rygorystyczne ograniczenia dietetyczne zmuszone są gotować dla siebie osobno i opierać się pokusie zjedzenia czegokolwiek smażonego lub pikantnego.
Zasady diety nr 5: co można, a czego nie można jeść przy zapaleniu trzustki
Dieta na zapalenie trzustki posiada wiele ograniczeń zarówno co do dozwolonych produktów, jak i sposobu ich przygotowania. Specjalnie dla osób mających problemy z trzustką, jeden z twórców domowej dietologii i gastroenterologii, profesor I.I. Pevzner opracował tabelę dietetyczną nr 5.
Ale przed zapoznaniem się ze szczegółowymi przepisami tej diety należy wziąć pod uwagę ogólne zasady żywienia w przypadku zapalenia trzustki:
- musisz jeść 5 razy dziennie w małych porcjach;
- wyklucz potrawy smażone i marynowane;
- w ostrym stadium choroby żywność należy posiekać lub zmiksować;
- w diecie powinno dominować białko zwierzęce;
- ilość tłuszczu na dzień nie powinna przekraczać 50 g;
- cukier jest również ściśle ograniczony - nie więcej niż 30 g dziennie;
- zabronione są pokarmy wzmagające wzdęcia – słodkie napoje gazowane, wszelkie rośliny strączkowe, słodkie jabłka i winogrona, słodkie wypieki i inne;
- spożycie soli jest ograniczone do minimum – nie więcej niż trzy do pięciu gramów.
Ważny! Jeśli masz zapalenie trzustki, możesz jeść wolne węglowodany, ale musisz monitorować stosunek składników odżywczych w potrawach. Nie oszukuj się, że cukier można zastąpić miodem; należy również kontrolować jego spożycie. Na początku na pewno będziesz potrzebować kalkulatora. Konieczne jest natychmiastowe obliczenie dziennego spożycia kalorii oraz bilansu białek, tłuszczów i węglowodanów na podstawie wskaźnika masy ciała. Informacje te można łatwo znaleźć w Internecie na stronach poświęconych prawidłowemu odżywianiu i zdrowemu trybowi życia. Istnieją różne aplikacje mobilne do liczenia kalorii i składników odżywczych.
Wszystkie powyższe zasady uwzględnia dieta nr 5, która występuje w wersji podstawowej i rozszerzonej.
Opcja podstawowa wskazana jest w przypadku nawrotów przewlekłego zapalenia trzustki i ostrego charakteru choroby. W ostrej fazie dieta jest bardziej rygorystyczna z wieloma ograniczeniami. Ma na celu odciążenie trzustki i złagodzenie objawów ostrego stanu zapalnego. Przez pierwsze 3 dni ostrej fazy pacjentowi zaleca się post, aby trzustka mogła odpocząć. Następnie przez 3-7 dni dozwolone są pokarmy węglowodanowe w małych porcjach w krótkich odstępach czasu. W dzisiejszych czasach zawartość kalorii w diecie powinna zostać zmniejszona, a żywność powinna być spożywana wyłącznie w postaci puree lub półpłynnej.
Ważny! Powszechnie uważa się, że bogaty rosół, zwłaszcza rosół z kurczaka, pomaga przy wszelkich problemach trawiennych. W przypadku zapalenia trzustki, chorób pęcherzyka żółciowego i innych patologii żołądkowo-jelitowych tłuste, bogate buliony są bezwzględnie przeciwwskazane! Nadmierna ilość tłuszczu zwierzęcego znacznie zwiększa obciążenie trzustki i uniemożliwia normalizację stanu.
Dieta obejmuje owsianki na wodzie i zupy jarzynowe z różnymi zbożami, z wyjątkiem prosa i kukurydzy, puree warzywne gotowane lub gotowane na parze. Dozwolone napoje to słaba herbata, galaretka i kompot z suszonych owoców. Dozwolony jest wyłącznie chleb biały i lekko wysuszony; możesz jeść krakersy i ciasteczka jak ciastka.
Trzeciego dnia diety węglowodanowej stopniowo wprowadza się pokarmy białkowe:
- zupa z chudego mięsa, zaleca się gotowanie bulionu z cielęciny, indyka lub piersi kurczaka; mięso z bulionu należy zmielić lub posiekać w blenderze;
- omlet na parze lub jajka na miękko;
- kotlety gotowane na parze z chudego mięsa lub chudej ryby;
- zapiekanki z twarogu i suflet z twarogu o minimalnej zawartości tłuszczu.
Dietę nr 5 uznaje się za maksymalnie oszczędzającą trzustkę, która w ostrej fazie wymaga całkowitego odpoczynku. Dozwolone i zabronione produkty diety podstawowej przedstawiono w tabeli 1.
Ważne! Przewaga produktów białkowych w diecie może powodować zaparcia. W takim przypadku musisz dodać więcej surowych warzyw i owoców z listy dozwolonych. W przypadku dny preferowane są białka pochodzenia roślinnego lub ryby morskie.
| Kategoria | Możesz | Nie możesz |
|---|---|---|
| Napoje | Słaba herbata z cytryną i odrobiną cukru Odwar z dzikiej róży Soki warzywne i owocowe rozcieńczane wodą Kompoty i napoje owocowe ze świeżych owoców bez cukru |
Mocna kawa Czekolada i kakao Napoje gazowane Każdy alkohol, w tym piwo Soki pakowane Zielona herbata |
| Zupy (podstawa diety) | Zupy jarzynowe bez smażenia Zupy zbożowe lub zupa z makaronem Barszcz w bulionie z chudego mięsa bez smażenia Makaron mleczny |
Klasyczny barszcz z pieczonymi warzywami Rassolnik Ucho Zupa szczawiowa lub zupa szpinakowa Solanka Okroshka z kefirem, kwasem chlebowym lub serwatką |
| Kaszki i produkty zbożowe | Kasza gryczana, owsiana, ryżowa z wodą lub rozcieńczonym mlekiem Pilaw z suszonymi owocami Owsianka z siemienia lnianego Zapiekanki zbożowe i budynie |
Kasza jaglana Puree z grochu |
| Makaron | Dowolna pszenica durum | Makaron z dodatkami mięsnymi i pikantnymi sosami, np. makaron Carbonara |
| Mięso i ryby | Wołowina, cielęcina Indyk i kurczak bez skóry, najlepiej białe mięso Owoce morza – w limitowanych ilościach Ryby morskie (2-3 razy w tygodniu) Kiełbasy mleczne – bardzo limitowane |
Wieprzowina Baranek Tłusta ryba rzeczna Produkty uboczne Konserwy rybne i mięsne Wędzone kiełbaski Sushi, rolki Półprodukty mięsne Kawior |
| Chleb | Wczoraj biały Chleb otrębowy Suche ciasteczka Krakersy |
Wszelkie słodkie wypieki Produkty cukiernicze Naleśniki, naleśniki Świeży chleb Smażone placki z dowolnym nadzieniem |
| Produkty mleczne | Fermentowane produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu Sery solankowe Jogurty naturalne bez dodatków 10% kwaśnej śmietany |
Tłuste produkty mleczne Serwatka Sery twarde Wysoko solone sery marynowane |
| Warzywa (lepiej jeść sezonowe) | Awokado Ziemniaki Cukinia Kalafior Pomidory (tylko w remisji i w małych ilościach) Jarmuż morski Seler |
Konserwowe i marynowane Grzyby Cebula, czosnek Kukurydza, szparagi, bakłażan, rzodkiewka i rzodkiewki Surowa biała kapusta |
| Jagody i owoce | Jabłka Banany w ograniczonych ilościach Granaty Śliwki Arbuz (nie więcej niż 200 g) |
Orzechy Nasiona słonecznika Wszelkie świeże jagody Ryc Cytrusy Melon Persymona |
| Olej | Kremowy – 30 g dziennie Rafinowany słonecznik Oliwka |
Nierafinowane warzywo Salo Margaryna |
| Jajka | Omlet gotowany na parze lub w piekarniku, najlepiej biały Gotowane na twardo lub na miękko |
Smażone jajka Jajecznica z pomidorami Omlet na patelni |
| Sałatki i przekąski | Kawior z dyni Lekko solony śledź Sałatki warzywne Kapusta kiszona |
Imbir Oliwki Warzywa konserwowe i przekąski |
| Słodycze i desery | Marmolada, lizaki Kissel, galaretka Karmel Suchy biszkopt Ciastka |
Ciasta, ciastka Lody Czekolada Desery orzechowe – kozinaki i inne |
Po ustąpieniu objawów ostrego zapalenia trzustki dietę rozszerza się o inne produkty spożywcze, zwiększa się ilość białka w diecie i całkowita kaloryczność diety. Jednocześnie przez długi czas zachowana jest delikatna zasada żywienia, aby zminimalizować ryzyko nawrotu choroby. Wszystkie potrawy należy gotować lub gotować na parze; Nie należy spożywać zbyt gorących lub zimnych potraw. Przy pierwszych oznakach zaostrzenia należy natychmiast przejść na pierwszą opcję diety, z mniejszą liczbą kalorii i większymi ograniczeniami.
Ważny! W przypadku zapalenia trzustki szczególnie szkodliwe są: alkohol, czekolada, kawa, napoje gazowane.
Częściowo limitowane produkty
W przypadku drugiej opcji diety możesz czasami poczęstować się piankami marshmallow i dżemem rozpuszczonym w herbacie. Pietruszkę i inne warzywa najlepiej stosować wyłącznie do dekoracji potraw. Melon i ananasy można jeść suszone, ale w małych ilościach.
Jakie zioła można pić?
Aby złagodzić ten stan, po konsultacji z lekarzem można pić wywary z ziół leczniczych.
Pietruszka
Pietruszka ma wyraźne działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające, stymuluje wydzielanie żołądkowe. W przypadku przewlekłego zapalenia trzustki napar ze świeżej posiekanej natki pietruszki przyjmuje się 2-3 razy dziennie, pół godziny przed posiłkiem.
Kolekcja ziołowa
W kolekcji znajduje się szereg roślin przydatnych przy stanach zapalnych: rumianek, piołun, skrzyp i inne zioła. Wywary z kolekcji przygotowujemy zgodnie z zaleceniami na opakowaniu.
Dieta dla dzieci
U dzieci w wieku poniżej 14 lat przewlekłe zapalenie trzustki występuje niezwykle rzadko. Podczas diagnozowania ostrej postaci choroby odżywianie organizuje się w taki sam sposób, jak u dorosłych.
Dieta dla kobiet w ciąży
Kobiety w ciąży często borykają się z problemami związanymi z funkcjonowaniem przewodu pokarmowego. Zapalenie trzustki może rozwinąć się z powodu nadużywania kompleksów witaminowych lub z powodu nadmiernego nacisku na trzustkę z macicy.
Zasady diety dla kobiet w ciąży nie odbiegają od ogólnej diety przy zapaleniu trzustki. Jednak w czasie ciąży niezwykle ważne jest zapewnienie pełnowartościowej diety niezbędnej dla rozwoju płodu. W żywności muszą znajdować się następujące składniki w wystarczających ilościach:
- białka (chude mięso i ryby, nabiał, jaja, rośliny strączkowe),
- węglowodany złożone (płatki zbożowe, makarony, owoce i warzywa),
- tłuszcze (oleje roślinne),
- witaminy i minerały.
Wniosek
Przestrzeganie ścisłej diety przy zapaleniu trzustki jest podstawą skutecznej terapii. Skuteczność diety nr 5 została potwierdzona wieloletnią praktyką kliniczną. Prawidłowe odżywianie jest równie ważnym elementem leczenia jak leki, dlatego nigdy nie należy lekceważyć zaleceń lekarza.